Đi khảo sát nhà máy, hỏi đến trạm bê bao hay bê thùng, câu trả lời chúng tôi nghe nhiều nhất là như vậy. Đúng là không mất đồng nào mua thiết bị. Nhưng tiền vẫn ra, chỉ là ra ở chỗ khác, rải rác qua nhiều phòng ban, và không ai ngồi cộng lại.
Bê một bao 25 kg vài chục lần đầu ca thì chưa thấy gì. Đến cuối ca, sau vài trăm lần cúi xuống nhấc lên, lưng và vai bắt đầu mỏi. Vài tháng sau có người xin nghỉ vài hôm, rồi có người nghỉ hẳn. Các hướng dẫn về công thái học thường lấy khoảng 23–25 kg làm giới hạn cho một lần nâng, mà đó là khi tư thế thuận lợi nhất. Phải cúi thấp, xoay người hay vươn tay ra xa thì mức an toàn còn thấp hơn nhiều.
Có những khoản ai cũng thấy: ngày nghỉ ốm, tiền khám chữa, người làm thay, giờ tăng ca để bù sản lượng. Rồi đến chuyện người nghỉ việc. Tuyển người mới, kèm vài tuần, chấp nhận năng suất thấp trong thời gian đó, và đôi khi chưa kịp quen việc thì người mới cũng nghỉ.
Những khoản khó thấy hơn thì hay bị bỏ qua. Thùng carton rơi móp góc, phôi đã gia công va xước. Gần cuối ca tay chân mệt, máy phải đứng chờ người cấp liệu. Trạm nặng chỉ xếp được nam khoẻ, nên mùa thiếu người là xoay ca rất vất vả. Còn khi khách hàng sang đánh giá nhà máy, trạm bê tay gần như lúc nào cũng nằm trong danh sách phải cải thiện.
Mỗi xưởng một khác, nên chúng tôi không đưa con số chung. Cách đơn giản nhất là lấy số thực của chính trạm đó trong 12 tháng gần nhất, từ những nơi đã có sẵn trong nhà máy:
| Khoản chi phí | Lấy số ở đâu |
|---|---|
| Nghỉ ốm, người làm thay, tăng ca | Bảng chấm công, bảng lương của trạm |
| Nghỉ việc, tuyển và đào tạo lại | Phòng nhân sự: số người nghỉ, chi phí tuyển, thời gian kèm việc |
| Hàng rơi, va hỏng | Biên bản hàng lỗi của bộ phận chất lượng |
| Chậm cuối ca, máy chờ | Sản lượng theo giờ, thời gian máy dừng chờ liệu |
Cộng lại cho một trạm, rồi nhân lên với số trạm tương tự trong xưởng, nhiều nhà máy mới thấy con số không hề nhỏ. Lúc đó mới đem báo giá thiết bị trợ lực ra so: lấy giá thiết bị chia cho phần chi phí tránh được mỗi năm, sau khi trừ tiền bảo trì, là ra số năm hoàn vốn. Với những trạm nặng và lặp lại nhiều, kết quả thường ngắn hơn hẳn so với cảm giác ban đầu.
Đầu tư sai có khi còn tốn hơn không đầu tư. Thiết bị quá cồng kềnh thì thao tác chậm, công nhân để đó rồi lại quay về bê tay. Thiết bị yếu quá thì không dùng được. Bảng dưới là cách chúng tôi thường ghép thiết bị với công việc:
| Công việc | Thiết bị phù hợp | Tải phổ biến |
|---|---|---|
| Bê bao, thùng giấy lặp lại nhiều | Thiết bị nâng hạ ống hút chân không | Đến khoảng 200 kg |
| Đưa phôi, linh kiện vào máy, cần xoay, lật | Tay nâng trợ lực | 20–250 kg |
| Nâng hạ quanh một máy hoặc một cụm máy | Cầu trục xoay khí nén | Đến khoảng 200 kg |
| Phủ cả khu đóng gói, kho, nhiều máy | Hệ thống thanh ray | Ray nhôm 200 kg, ray thép 500 kg |
| Lắp ráp cần định vị chính xác | Pa lăng servo cân bằng | 20–750 kg |
Các dự án bên dưới cho thấy rõ điều đó. Cùng mục tiêu bỏ bê tay, nhưng trạm hút bao khác trạm cấp phôi CNC, trạm lật cuộn khác trạm đổ nguyên liệu hoá chất hay trạm nâng mâm xe. Mỗi chỗ một cấu hình, một kiểu tool gắp.
Không cần làm cả nhà máy một lúc. Cách làm hiệu quả nhất mà chúng tôi thấy là đi một vòng xưởng, ghi lại những trạm bê trên 15–20 kg, lặp lại nhiều, phải cúi hoặc với xa, hoặc đơn giản là trạm hay có người kêu đau lưng. Với mỗi trạm, ghi khối lượng hàng, số lần nâng mỗi ca, số ngày nghỉ ốm, số người nghỉ việc trong năm và lượng hàng hỏng.
Cộng chi phí như bảng ở trên rồi chọn trạm tốn nhất làm trước. Sau 3–6 tháng đo lại ngày nghỉ, hàng hỏng, sản lượng. Có số liệu thật trong tay thì việc xin duyệt ngân sách cho các trạm tiếp theo dễ hơn nhiều.
Còn một điều khó đưa vào bảng tính. Khi trạm nặng có thiết bị, một người làm được việc trước đây cần hai người, chị em công nhân cũng đứng được trạm đó, và người ta ở lại làm lâu hơn.
Nói đơn giản là sắp xếp công việc, trạm làm việc và thiết bị sao cho hợp với cơ thể người làm, để họ ít phải cúi, với xa, bê nặng hay lặp đi lặp lại một động tác gây đau lưng, vai, cổ tay.
Các hướng dẫn công thái học thường lấy khoảng 23–25 kg cho một lần nâng, với tư thế thuận lợi nhất. Nếu phải cúi thấp, xoay người, với xa hoặc nâng liên tục cả ca thì nên thấp hơn nhiều, hoặc dùng thiết bị trợ lực.
Cộng chi phí một năm của trạm đang bê tay (nghỉ ốm, người làm thay, nghỉ việc, hàng hỏng, sản lượng mất), trừ tiền bảo trì thiết bị, rồi lấy giá thiết bị chia cho con số đó.
Trạm hàng trên 15–20 kg, nâng nhiều lần, phải cúi hoặc với xa, hay có người nghỉ ốm, nghỉ việc, hoặc trạm mà máy, dây chuyền hay phải chờ. Trạm nào tốn nhất thì làm trước.
Có, và miễn phí. Chúng tôi xem khối lượng hàng, cách gắp, mặt bằng, nguồn khí và điện rồi mới đề xuất thiết bị.
Anh chị có trạm nào đang bê tay, gửi FullSharp loại hàng, khối lượng, số lần nâng mỗi ca và vài tấm ảnh hoặc video trạm làm việc. Chúng tôi sẽ xuống khảo sát và đề xuất thiết bị miễn phí.