"Mỗi lần thay khuôn là cả tổ đứng chờ cầu trục, trong khi khuôn chỉ trăm ký." Đi khảo sát xưởng ép nhựa và xưởng dập, chúng tôi nghe câu này nhiều đến mức thành quen. Khuôn ép nhựa cỡ nhỏ đã 20–50 kg, khuôn dập và khuôn ép cỡ trung thường từ 100 đến 500 kg. Nặng quá để bê tay, nhưng lại nhẹ quá và thay quá thường xuyên để lần nào cũng gọi cầu trục lớn của xưởng chạy sang.
Nhấc khuôn lên thì không khó. Cái khó là mấy phân cuối, lúc đặt khuôn xuống bàn máy cho khớp chốt định vị, lọt giữa các trụ dẫn hướng. Khuôn treo dưới cáp hay xích cứ đung đưa, người đứng dưới phải lấy tay đỡ, va nhẹ một cái là sứt mép khuôn hoặc kẹp ngón tay. Vì vậy khi chọn thiết bị nâng khuôn, câu hỏi quan trọng là người thao tác có đưa khuôn vào đúng chỗ một cách nhẹ tay hay không. Còn tải nâng thì thiết bị nào trong bài này cũng đáp ứng được.
Việc đầu tiên chúng tôi làm khi tới xưởng là xem khuôn có chỗ nào cầm được. Phần lớn khuôn có sẵn lỗ ren để bắt tai móc. Cách này rẻ và đơn giản, đi được với cầu trục xoay, ray treo pa lăng hay xe nâng có móc. Nhưng khuôn treo một điểm sẽ tự xoay, nên cần thêm tay cầm để người thao tác giữ hướng khi đặt vào máy.
Khuôn có mặt trên phẳng, nhẵn và đủ rộng thì dùng được mặt hút chân không. Không phải bắt tai móc, đặt cốc hút lên là gắp, nhả cũng nhanh, rất hợp với xưởng thay khuôn nhỏ nhiều lần trong ca.
Khuôn phải đưa ngang vào sâu trong máy, hoặc phải xoay, lật từ nằm sang đứng, thì chúng tôi làm tool kẹp hai cạnh bằng motor hoặc xi lanh. Kẹp chắc rồi thì khuôn đi theo cánh tay, không lắc. Tool gắp này FullSharp thiết kế theo từng khuôn, nên anh chị gửi ảnh hoặc bản vẽ khuôn càng sớm càng tốt.
Đây là năm loại thiết bị chúng tôi hay lắp cho khu thay khuôn. Tải ghi theo khoảng phổ biến, cấu hình cụ thể còn tùy khuôn và nhà xưởng.
| Thiết bị | Tải phổ biến | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tay nâng trợ lực | 20–250 kg | Đưa khuôn ngang vào sâu trong máy, cần xoay hoặc lật khuôn | Cánh tay cứng, khuôn không đung đưa; bán kính làm việc có giới hạn |
| Cầu trục xoay khí nén | Đến khoảng 200 kg | Một máy hoặc một cụm máy, nhấc khuôn lên đặt xuống bàn máy | Khuôn treo dưới móc, nên có tay giữ khi căn chỉnh |
| Hệ thống thanh ray treo pa lăng | Ray nhôm 200 kg, ray thép 500 kg | Phủ cả khu vực chữ nhật: kệ khuôn và nhiều máy | Cần trần hoặc bộ khung tự đứng đủ cứng |
| Pa lăng servo cân bằng | 20–750 kg | Khuôn nặng cần định vị chính xác từng milimét | Khuôn như "nổi" trong tay, chi phí cao hơn pa lăng thường |
| Xe nâng điện có móc khuôn | Theo cấu hình xe | Chở khuôn giữa kho khuôn và máy, không lắp kết cấu cố định | Cần lối đi đủ rộng, nền phẳng |
Ở các xưởng CNC, chỗ thì dùng cần trục xoay khí nén đứng ngay cạnh máy, chỗ thì tay nâng treo trần 120 kg đưa khuôn vào từng máy, có nơi dùng cầu trục xoay khớp nối gắn mặt hút để hút khuôn đặt lên bàn máy. Nhà máy nào thay khuôn liên tục trong ngày thì chúng tôi hay đề xuất tay nâng điện khí có motor kẹp khuôn, hoặc tay nâng có tool nhiều cốc hút.
Với dãy máy dài, một tuyến ray thép 500 kg treo pa lăng servo chạy dọc dãy, nâng cả phôi lẫn khuôn. Có một xưởng đặt máy ở lầu 2, lại nằm trong phòng lạnh và không cho khoan trần; chúng tôi dựng bộ khung thanh ray nhôm 200 kg tự đứng trên sàn. Còn khi khuôn phải đi qua nhiều khu, từ kho khuôn sang các máy ở xa nhau, xe nâng điện có tay khớp nối móc khuôn lại linh hoạt hơn mọi kết cấu cố định.
Thông tin đầu tiên là khối lượng khuôn nặng nhất, cộng thêm khối lượng tool gắp. Thiết bị phải có tải định mức cao hơn tổng này, đừng chọn sát. Kế đến là kích thước khuôn và chỗ có thể gắp: lỗ tai móc, mặt phẳng để hút, hay chỉ kẹp được hai bên.
Rồi tới đường đi của khuôn. Từ kệ khuôn tới máy bao xa, khuôn có phải chui vào sâu dưới mái che của máy không. Nếu phải đưa ngang vào sâu thì gần như chắc chắn là tay nâng trợ lực, vì cánh tay cứng làm được việc mà móc treo không làm được. Khuôn có cần xoay 90 độ hay lật dựng đứng cũng nên nói trước, vì tool sẽ phải có thêm cơ cấu xoay lật.
Cuối cùng là nhà xưởng: trần cao bao nhiêu, cột có chịu thêm tải được không, có sẵn khí nén hay chỉ có điện, có phải phòng sạch hay phòng lạnh. Có đủ những thông tin này, thường một buổi khảo sát là chúng tôi chốt được phương án.
Tai móc phải đúng cỡ ren và bắt đủ sâu. Ren khuôn mòn dần sau nhiều lần tháo lắp, nên kiểm tra trước mỗi lần nâng. Thiết bị khí nén nên có van giữ, thiết bị điện có phanh, để lỡ mất khí hay mất điện giữa chừng thì khuôn vẫn đứng yên tại chỗ chứ không rơi.
Với mặt hút, đồng hồ chân không và còi báo khi áp suất tụt là bắt buộc, và mặt khuôn phải lau sạch dầu trước khi hút. Còn một thói quen chúng tôi nhắc ở xưởng nào cũng vậy: không đưa tay xuống dưới khuôn đang treo, hạ khuôn xuống kê cho chắc rồi mới chỉnh. Tải định mức nên ghi to trên thiết bị để công nhân mới vào cũng thấy.
Nếu chỉ nhấc khuôn đặt lên bàn máy thì cầu trục xoay khí nén hoặc ray treo pa lăng là đủ. Còn phải đưa khuôn ngang vào sâu trong máy, hay phải xoay khuôn, thì nên dùng tay nâng trợ lực có tool kẹp hoặc hút.
Được, khi mặt trên khuôn phẳng, nhẵn, sạch dầu và đủ rộng để đặt cốc hút. Thiết bị cần có đồng hồ chân không và cảnh báo khi áp suất tụt. Khuôn không có mặt phẳng thì dùng móc tai hoặc kẹp cạnh.
Khuôn tầm này chúng tôi thường dùng ray thép 500 kg treo pa lăng, hoặc pa lăng servo cân bằng khi cần định vị chính xác. Tay nâng trợ lực thông thường hợp với khuôn đến khoảng 250 kg.
Được. FullSharp dùng bộ khung tự đứng đỡ thanh ray, đặt trên sàn, như dự án khung ray nhôm 200 kg nâng khuôn trong phòng lạnh ở lầu 2.
Tay nâng khí nén có van giữ, thiết bị điện có phanh, nên khuôn đứng yên tại vị trí. Người thao tác hạ khuôn an toàn khi có khí hoặc điện trở lại.
Gửi FullSharp ảnh hoặc bản vẽ khuôn, khối lượng khuôn nặng nhất, loại máy (ép nhựa, dập, CNC) và mặt bằng từ kệ khuôn tới máy để được khảo sát, đề xuất thiết bị và tool gắp miễn phí.